> No ale o to mi chodziło - skoro wydajność mierna, to budynki powinny być
> drogie, to skad te wybujale budowle ?
> Tak wielkie rozwarstwienie spoleczne bylo - i niektorych bylo stac na
> fanaberie i nadazanie za moda, a inni mieszkali w czworakach (jeden
dom na
> 4 rodziny) ?

być może chodzi o rzecz dosyć podstawową, mianowicie sposób widzenia
świata, a ściślej (przepraszam za wyrażenie) dominujący kod kulturowy,
rodzaj języka, w jakim opisywana i postrzegana jest rzeczywistość. Mamy
skłonność (po Marksie i treningu neoliberalnym) do interpretowania
miasta wyłącznie w kategoriach ekonomicznych (i stąd zresztą obecna
przestrzeń miejska wygląda jak wygląda), natomiast jeszcze na początku
XX w. ratusz nie był tylko miejscem pracy urzędników miejskich, ale też
stanowił szczególne świeckie centrum, równoważne kościołowi co do wagi
spełnianych funkcji; także dworzec kolejowy spełniał liczne funkcje
symboliczne, poza czysto komunikacyjną. Miało to swoje odbicie w
urbanistyce, porządkowało przestrzeń, tworzyło rodzaj symbolicznej
siatki czy osi, nakładanych na plan miasta, i dla ówczesnych ludzi było
tak oczywiste, że właściwe niedostrzegalne. Czytałem też kiedyś świetną
pracę na temat funkcji semantycznych i semiotycznych Księżego Młyna w
Łodzi, właśnie w aspekcie tworzenia "uroczystej", "bogatej" i
"wzniosłej" przestrzeni, która symbolizowała i odbijała funkcje
społeczne/kulturowe Scheiblera, jego zarządców/inżynierów i pracujących
dla niego robotników. Dziś takiej "bogatej" przestrzeni nie potrzebujemy
i nie dostrzegamy, a jeśli -właściwie na czym miałaby się opierać, z
jakiego wspólnego kodu korzystać?
BTW -być może wątek jest częściowo postawiony na głowie. Obecność
ornamentów na fasadzie mogła być właśnie wyrazem oszczędności -bo czasem
taniej zamiast budować kosztowny "prawdziwy pałac" było wymurować
"kostkę" (albo wyremontować istniejącą ruderę) i okleić ją stiukowymi
gzymsami i pilastrami. W ten sposób i budynek zyskiwał na prestiżu, i
budżet wytrzymywał. Można się jeszcze natknąć i w Łodzi, i Warszawie, i
na Śląsku na dość oczywiste przykłady takiego procesu. Jakby zastanowić
się nad podwarszawską architekturą przełomu XX/XXI w, to wygląda na to
że ten sposób myślenia ma się całkiem nieźle...